ضوابط کلی تاسیسات عایق بندی ساختمان در ایران

تلاش برای بهینه سازی و مصرف سوخت در ساختمان ها از اهداف عمده بخش ساختمان و مسکن میباشد تمامی فعالیت هایی که می توانند به نوعی در بهینه سازی مصرف سوخت موثر باشند از قبیل :عایق کاری حرارتی ساختمان ، عایق کاری تاسیسات مکانیکی، استفاده از تجهیزات با راندمان بالا، مصالح مرغوب (مانند پنجره های دوجداره) و طراحی مناسب در راستای جلوگیری از اتلاف انرژی از اهم فعالیت های مدیریت ساختمان می باشد .

 

ضوابط و دستورالعمل ها

به منظور عملکرد و بهره برداری مطلوب از یک ساختمان رعایت اصول و بکارگیری سیستم های موثر در یک ساختمان یکی از شاخص های اصلی محسوب می شود .

 

الف ـ ضوابط و دستوالعمل خاص منطقه

در این رابطه کلیه دستور العمل های اجرایی و ضوابط و مقررات در صدور پروانه های ساختمانی با در نظر گرفتن موارد مشروحه ذیل به عنوان پیوست نیز بایستی مدنظر و رعایت قرار گیرند .

  • رعایت نماهای متناسب و همگون و هماهنگ با شرایط اقلیمی منطقه و زیباسازی هر محله در ناحیه شهری .
  • رعایت الگوهای معماری تعیین شده در خصوص سقف های شیبدار در شهرک های تعریف شده .
  • پوشش مشبک (دیوار حایل و مقاوم) و زیبا در مقابل کولرهایی که در تراس نصب می شوند .
  • پوشش اطراف کانال های کولر در بام ساختمان ها با عایق حرارتی و مصالح ساختمانی ضرورت دارد .
  • اجرا سیستم لوله کشی دوگانه (جدا سازی آب شرب از آب غیرشرب) در سرویس های بهداشتی و آشپزخانه ها واحدهای ساختمانی به منظور صرفه جویی لازمه .
  • رعایت ضوابط و اجرا تونل های تاسیسات شهری بر اساس ضوابط تعریف شده به منظور استفاده بهینه و ایمنی از سیستم های : برق رسانی ، تلفن و ارتباطات ، آب خام (آتش نشانی و مصرف غیرشرب) و آب شرب به منظور ایمن سازی معبرهای ترددی شهرک ها و محله ها و جلوگیری از تخریب خیابان می باشد .
  • اجرا لوله های فاضلاب (عدم استفاده از چاه های جذبی)و هدایت خطوط لوله های فاضلاب فرعی به خطوط اصلی دفع فاضلاب به تصفیه خانه مرکزی منطقه ضروری می باشد .
  • رعایت مقررات و ضوابط اصول ایمنی و حریم های تعریف شده شرکت های : گاز ، آب و فاضلاب، برق و .. بایستی مدنظر قرار گیرند.
  • استفاده از آب غیرشرب جهت مصارف فضای سبز و سرویس های بهداشتی و تاسیساتی واحدهای ساختمانی و همچنین استفاده از مخازن آب خام ذخیره شده جهت آتش نشانی در موارد فوق الذکر به منظور جلوگیری از رکورد و غیرفعال شده سیستم های آتش نشانی در هر محله از شهرک ها مورد نظر است .
  • اجرا موتورخانه مرکزی جهت یک یا چند بلوک به منظور صرفه جویی اقتصادی و فنی در مجموعه های ساختمانی از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد .

 

ب ـ ضوابط و دستوالعمل عمومی و کلی

در این رابطه رعایت کلیه دستورالعمل ها و ضوابط کلی مندرج در کلیه مباحث مقررات ملی ساختمان نشریه ۱۲۸ و آیین نامه های سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور که در زمینه های تاسیساتی و ساختمانی و بالاخص مطالب مهم مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان که توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان اعلام گردیده است بایستی به طور خاص و عام در کلیه طرح ها و محاسبات تاسیساتی و ساختمان به عنوان پایه و اساس در نظر گرفته شوند.
با توجه به اهمیت موضوع فهرست راهنمای مباحث تاسیساتی ساختمان و همچنین دستورالعمل های طراحی و محاسباتی تاسیساتی ساختمان را همراه با شرح مختصری از نکات مبحث نوزدهم که صرفه جویی در مصرف انرژی ساختمانی می باشد (مطروحه ذیل) بیان می گردد .

 

  1. دستورالعمل های طراحی و محاسباتی تاسیساتی ساختمان 
  2. فهرست راهنمای مباحث تاسیساتی ساختمان
  3. رئوس مطالب مهم مبحث نوزدهم و شرح مختصری صرفه جویی مصرف انرژی در ساختمان
  4. نقطه نظرات فنی و اقتصادی و نتایج حاصل از اقدامات بهینه سازی
  5. پایه و اساس کنترل و بررسی طرح ها و نظارت بر اجرا طرح های تاسیساتی

 

فهرست راهنمای مباحث تاسیساتی ساختمان

رعایت مقررات و مطالب مندرج در راهنمای مباحث تاسیساتی (مکانیکی و الکتریکی) در طرح و اجرا و نظارت ضروری و بر اساس مصوبات لازم الاجرا می باشد .

  • – مبحث ۱۲ : ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا
  • – مبحث ۱۴ : تاسیسات گرمایی تعویض هوا و تهویه مطبوع
  • – مبحث ۱۶ : تاسیسات بهداشتی
  • – مبحث ۱۸ : عایق بندی و تنظیم صدا
  • – مبحث ۱۹ : صرفه جویی و مصرف انرژی در ساختمان

 

راهنمای مباحث تاسیسات الکتریکی مقررات ملی ساختمان ایران عبارتند از :
  • – مبحث ۱۳ : طرح و اجرا تاسیسات برقی ساختمان ها
  • – مبحث ۱۵ : آسانسورها و پله های برقی
  • – نشریه های سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور (برنامه ریزی و بودجه سابق نشریه ۱۱۰)

 

رئوس مطالب مبحث نوزدهم و شرح مختصری در صرفه جویی انرژی ساختمان :

مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان در طراحی و اجرا و نظارت به دلایل فنی زیادی از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد در این راستا رئوس مطالب و شرح مختصری از آن را در مصرف انرژی و صرفه جویی در ساختمان را به شرح ذیل ارائه می نماییم و رعایت آن در طراحی ها، اجرا و نظارت و کنترل الزامی می باشد :

  • مقررات کلی طرح و اجرا
  • پوسته خارجی ساختمان
  • تاسیسات مکانیکی

 

پیوست ها مشتمل است بر : 

الف ـ روش تعیین گره اینرسی حرارتی ساختمان
ب ـ روش محاسبه شاخص خورشیدی و تعیین گروه بندی
ج ـ گروه بندی جغرافیایی نیاز انرژی گرمایی و سرمایی سالانه
د ـ گروه بندی کاربری ساختمان
هـ ـ تعیین گروه ساختمان از نظر میزان صرفه جویی در انرژی
و ـ مقادیر فیزیکی اصل ، تعاریف و علایمی
ز ـ مقادیر ضرایب حرارتی مصالح متداول
ح ـ مقادیر مقاومت های حرارتی سطوح داخلی و خارجی ، پوست خارجی و لایه هوا
ط ـ اطلاعیه اولیه در مورد بهینه سازی مصرف سوخت در ساختمان محاسبه بار برودتی

 

بار برودتي مقدار گرمايي است كه ساختمان در روز طرح فصل تابستان در واحد زمان مي گيرد. برخلاف بار حرارتي ساختمان كه عوامل بوجود آورنده آن محدود است، مؤلفه هاي تشكيل دهنده بار برودتي متعدد و شامل عوامل مختلف در داخل و خارج ساختمان مي باشد. قدم اول در طراحي سيستم هاي برودتي، بررسي اوليه شرايط ساختمان مي باشد.

  1. تعيين شرايط آب و هوايي، طرح خارج
  2. تعيين شرايط طرح داخل طبق منحني آسايش
  3. جنس ديوارها و مقاومت حرارتي
  4. جهت ساختمان در مقابل باد يا خورشيد
  5. موقعيت ساختمان نسبت به ساختمان هاي اطراف
  6. نحوه تابش آفتاب
  7. مشخصات پنجره ها (ابعاد، قاب، مواد تشكيل دهنده، تعداد جدار شيشه ها )
  8. تعداد افراد حاضر در ساعت طرح و نوع فعاليت و مدت زمان حضور
  9. سيستم روشنايي
  10. مشخصات وسایل برق و حرارتي
  11. مشخص بودن بهره برداري از فضا
  12. تعيين مسير كانال كشي ها و جايگاه تجهيزات
  13. بررسي نحوه نصب تجهيزات
  14. تعيين مشخصات سيستم هاي برق و آب
  15. سيستم فاضلاب
  16. بررسي فنداسيون ها
  17. بررسي كدهاي بين المللي و محلي براي اجراي پروژه

 

۴-۲- اجزا باربرودتي:

مشابه بار حرارتي، بار برودتي هم براي ساعت و روز طرح در تابستان مطرح مي شود و به صورت گرماي محسوس و نهان خواهد بود كه مي توان آن را به دو قسمت كلي تقسيم كرد :

الف )بارهاي دريافتي از خارج ساختمان: 

  • بار تابش خورشيدي بر پنجره ها
  • بار تابش خورشيد بر جدار غير شفاف ساختمان
  • اختلاف دماي داخل و خارج ساختمان
  • بار نفوذ هواي خارجي

ب) بارهاي توليد شده در داخل ساختمان: 

  • بار برودتي ناشي از حضور افراد (تعريق (نهان) ، تشعشع و همرفت )
  • بار سيستم روشنايي
  • بار دستگاه ها و وسایل حرارتي (حرارت بصورت محسوس و نهان است) در صورت استفاده از هود مناسب، به مقدار قابل توجهي از اين بار كم مي شود.
  • بار موتورهاي الكتريكي (يخچال و….)،حرارت توليدي محسوس است.
  • بار لوله ها و تانك هاي داغ
  • بارهاي متفرقه (عبور كانال از منطقه و …)

 

۴-۳-حرارت خورشيدي :

فاصله خورشيد تا زمين در نيمكره شمالي در تابستان كمتر از زمستان است و براي نيمكره شمالي كه ما در آن قرار داريم خورشيد در زمستان كمترين فاصله تا زمين و در تابستان بيشترين فاصله را دارد . اما علت اينكه در زمستان انرژي كمتري نسبت به تابستان به زمين مي رسد، تابش خورشيد به زمين در زمستان بصورت مايل و در تابستان بصورت عمود است. در زمستان گرچه فاصله خورشيد تا زمين كمتر از فصول ديگر سال است، اما به علت تابش مايل، بيشتر انرژي آن در برخورد با لبه بيروني اتمسفر (يا جو زمين) بازتابش يا جذب شده و از شدت تابش آن به زمين كاسته مي شود.
در زاويه ۳۰ درجه تابش، بيشترين تابش از شيشه ها وارد فضاي داخل مي شود. زيرا چنانچه زاويه تابش از۳۰ درجه كمتر باشد حرارت بيشتري توسط اتمسفر جذب مي شود و اگر بيشتر از۳۰ درجه باشد درصد بيشتري از انرژي تابيده شده بازتابش مي شود.
بخش بزرگي از اشعه هاي خورشيدي در برخورد با ذرات مختلف به فضاي ماورا اتمسفر باز تابش ميکند و يك بخش هم توسط خود اتمسفر جذب مي شود. بخشي از اشعه خورشيد هم در داخل محيط پراكنده مي شود. حرارت خورشيدي وارد شده به شيشه پنجره ها، بستگي به موقعيت آن در روي سطح زمين، روز، ساعت، جهت و موانع مختلف بستگي دارد.

 

۴-۴- عكس العمل شيشه ها : 

شيشه هاي معمولي بخش كوچكي از حرارت خورشيدي را جذب (۵تا ۶ درصد)و بقيه را بازتابش يا عبور مي دهند كه مقدار آن بستگي به زاويه تابش دارد. در زاويه ۳۰ درجه، انرژي دريافتي اتاق از طريق شيشه ها بيشينه است.
مقدار حرارت خورشيدي دريافتي از يك شيشه معمولي در يك ساعت با زاويه تابش۳۰ درجه براي جهت هاي مختلف پنجره (شمالي، جنوبي، غربي يا شرقي)، ماه هاي مختلف سال، تمام ساعات روز و به ترتيب عرض هاي جغرافيایی۳۰ و۴۰ درجه شمالي آورده شده است. در مقادير اين جداول، انتقال حرارتي که در اثر اختلاف دماي هواي دو طرف شيشه از ضخامت آن عبور کرده و وارد اتاق مي شود، لحاظ نشده است.
شرايط استفاده:

  1. قاب پنجره چوبي (%۸۵ پنجره شيشه و مابقي چوب است)
  2. عدم وجود مه و گرد و غبار در هوا
  3. ارتفاع سطح دريا
  4. نقطه شبنم در نظر گرفته شده

 

۴-۵-شيشه هاي غير معمولي و وسایل توليد سايه: 

شيشه هاي غير معمولي اغلب حرارت خورشيدي بيشتري جذب مي كنند زيرا:

  • ممكن است داراي ضخامت بيشتري باشند.
  • ممكن است مخصوصا از جنس جاذب حرارت ساخته شده باشند.