حفاظت ساختمان در برابر حریق

بنابر مثلث کلاسیک مهندسی ساخت و ساز که بر سه راس ایمنی، آسایش و اقتصاد می باشد، یک مسکن (ساختمان) باید علاوه بر قیمت مناسب و شرایط آسایش از ایمنی کافی نیز برخوردار باشد که از این میان ایمنی در برابر آتش سوزی (حریق) یکی از مهم ترین مباحث مربوط به ساختمان است که امروزه بسیار مورد توجه مهندسان سازه و بهره بردادان می باشد. امروزه اجرای تاسیسات برقی و مکانیکی در ساختمان ها، استفاده از مصالح سوختنی و توسعه شبکه های انرژی، برق و گاز سبب افزایش احتمال آتش سوزی در ساختمان ها شده است. با توجه به مطالب بیان شده، امروزه حفاظت ساختمان در برابر حریق بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است از این رو به منظور حفظ جان و مال انسان ها و ایجاد ایمنی کافی در برابر حریق( آتش سوزی) رعایت اصول علمی و فنی مرتبط با ایمنی در برابر حریق در طراحی و اجرای ساختمان ها ضروری است. به طور کلی اصول علمی و فنی مرتبط با ایمنی ساختمان در مقابل حریق، بر سازه های ساختمانی، معماری و نوع تاسیسات مورد استفاده در ساختمان، اثر گذار خواهد بود. 

 

اصول ایمنی و پیشگیری و حفاظت از ساختمان و مسکن به چندین بخش تقسیم می شود که باید در طراحی و اجرای ساختمان مورد توجه قرار گیرد. این اصول موارد ذیل را در بر می گیرد:

  • پیشگیری از بروز حریق در ساختمان و مسکن
  • ایجاد تاسیسات تشخیص، اعلام، کنترل و اطفا حریق
  • جلوگیری از گسترش آتش و دود
  • پیش بینی راه های خروج مناسب و استاندارد
  • حفاظت سازه ساختمان در برابر حریق

 

حفاظت سازه ساختمان در برابر حریق:

یکی دیگر از مهم ترین بخش های ایمنی یک ساختمان در برابر آتش سوزی، حفاظت سازه (اسکلت) ساختمان در برابر حرارت زیاد ناشی از حریق می شود. این نوع حفاظت سازه از آن جهت حایز اهمیت می باشد که سازه تحت تاثیر حرارت بالا، مقاومت خود را از دست نداد تا افراد با اطمینان کامل از پایداری ساختمان، از مسیرهای خروج تعبیه شده، خارج شوند.

 

 اهمیت اسکلت ساختمان در مقابله با حریق :

هر ساختمان شامل اعضای باربری می شود که می تواند دیوار، تیر، ستون باشد که بار های ساختمان را به زمین انتقال می دهد. این ساختار بر حسب زمان و نوع سازه و مصالح موجود در عرف می تواند، چوب، تیر و ستون بتنی و یا فولادی باشد، اسکلت ساختمان از اهمیت بسیار بالایی در نجات جان انسان ها که به عنوان هدف اصلی آیین نامه های مربوط به حریق است، برخوردار می باشد. چرا که در صورت وجود اسکلت مقاوم با حریق، در زمان آتش سوزی زمان بیشتری برای نجات جان انسان ها به دلیل مقاومت سازه به وجود می آید.

 

مقاوم ترین اسکلت در مقابل حریق :
  • سازه های بتنی : ساختمان هایی با اسکلت بتن مسلح، ذاتا به دلیل وجود پوشش بتنی کافی روی میل گرد ها در برابر آتش مقاوم هستند. سازه های بتنی چندین ساعت در برابر حریق مقاومت می کنند تا ساکنین از ساختمان خارج شوند و عملیات اطفا و کنترل حریق راحت تر انجام شود.
  • سازه های فولادی : در نقطه مقابل سازه های فولادی ساختمان که غالبا در کشور ما مورد استفاده قرار می گیرند، در برابر آتش واکنش ضعیف تری از خود نشان می دهند. سازه های فولادی برای رفتار بهتر در برابر حریق باید در معرض مستقیم آتش و حرارت قرار نگیرند زیرا فولاد در برابر حرارت زیاد، مقاومت کمتری از خود نشان می دهد. روش های متفاوتی جهت مقاوم سازی سازه های فولادی در برابر آتش وجود دارد که برخی از آن ها عبارتند از : پوشش های رنگ مقاوم در برابر حریق، پوشش های معدنی مقاوم در برابر حریق و غلاف های بتنی احاطه کننده مقاطع سازه های فولادی .

 

پیشگیری از بروز حریق در ساختمان:

اولین گام برای جلوگیری از بروز حریق در ساختمان استفاده از تاسیسات برقی و مکانیکی استاندارد است به عنوان مثال اگر در تاسیسات برقی یک ساختمان نکات مربوط به استاندارد رعایت نشود احتمال بروز حریق افزایش می یابد، نکته دیگر در پیشگیری حریق، استفاده از مصالح استاندارد و مناسب است. باید توجه داشت که آموزش نکات ایمنی به بهره برداران برای به حداقل رساندن احتمال آتش سوزی در یک ساختمان نیز حایز اهمیت است.

ایجاد تاسیسات تشخیص، اعلام، کنترل و اطفا حریق :

تاسیسات تشخیص، اعلام، کنترل و اطفا حریق غالبا در ساختمان های بلند مرتبه مسکونی و غیر مسکونی زیر سقف کاذب کار می شوند و نحوه عمل آن به این شکل است که وقتی سنسور های حساس به دما و حرارت این تاسیسات با ایجاد آتش و دود فعال شود اول اعلام حریق صورت می گیرد و سپس سیستم های ابپاش خودکار به نام اسپیرینکلر فعال می شود و محیط را آبپاشی می نماید، این عمل موجب خنک شدن و پایین آمدن دمای حرارت محیط می شود و به خروج سریع سکنه و کنترل و اطفا حریق کمک شایانی می کند  از دیگر تاسیسات اطفا حریق شلنگ های مخصوص اطفا حریق می باشد که در جعبه های مخصوص قرمز رنگ در محل های مخصوص قرار دارند.

جلوگیری از گسترش آتش و دود در ساختمان :

در جلوگیری از گسترش آتش و دود در ساختمان می توان با در نظر گرفتن نکاتی در ساختمان سازی موجب نجات جان انسان ها و سهولت در امداد به گرفتاران در حریق شد که در ریر به آن اشاره می شود:

  1. اهمیت بازشوها و داکت ها در جلوگیری از گسترش آتش در ساختمان : یکی دیگر از بخش های ایمنی ساختمان در مقابل حریق، جلوگیری از گسترش آتش و دود است. بازشوها و داکت هایی که در ارتفاع ساختمان ادامه دارند در این بخش مورد توجه هستند. این نواحی حتما باید با مصالح آتش بند و دود بند اجرا شوند، به صورتی که مانع گسترش دود و آتش از محل اولیه حریق به بخش های دیگر ساختمان شوند.

    طراحی و اجرای درست فضای پلکان و رمپ ها : راه های خروج به ویژه فضای پلکان و رمپ های خروج باید به نحوی طراحی و اجرا شوند که آتش و دود به این فضاها نفوذ نکرده تا در زمان بروز آتش سوزی این فضاها جهت خروج ساکنین امن باقی بماند.

  2. پیش بینی راه های خروج مناسب و استاندارد: یکی از مهم ترین بخش های ایمن سازی ساختمان در مقابل آتش سوزی، پیش بینی راه های خروج مناسب است. راه های خروج با توجه به تعداد ساکنین در مرحله طراحی ساختمان مورد توجه قرار می گیرد.

    راه های خروج که معمولا پلکان و رمپ (شیبراهه) می باشند باید از همه لحاظ استاندارد باشند به عنوان مثال شیب پلکان و رمپ، تعداد پله های متوالی، عرض و ارتفاع پله، نور، دسترسی، نگهداری و ایمن بودن راه های خروج باید مطابق استاندارد و مقررات باشند.

نتیجه گیری

در دنیای امروز مباحث ایمنی در حوزه های مختلف بسیار مورد توجه هستند. از این رو در سطح کشورها آیین نامه ها، استانداردها و مقرراتی جهت افزایش ایمنی و کارایی ساختمان ها تدوین شده است که از جمله این آیین نامه ها و مقررات می توان به مبحث سوم مقررات ملی ساختمان که در داخل کشور ارائه شده، اشاره کرد. در برخی کشور ها همچون آمریکا و انگلیس اتریش به دلیل آمار بالای آتش سوزی از سال های پیش آیین نامه های مربوط به حفاظت ساختمان ها در برابر حریق تدوین شده است ولی در کشور ما این توجه به آیین نامه های ساختمان در برابر آتش نوپا و جدید هستند، در همین راستا مبحث سه مقررات ساختمان به نام حفاظت ساختمان در برابر حریق توسط وزارت مسکن و شهرسازی تدوین و جهت اجرا در ساختمان ها توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان ابلاغ گردیده است که اکثر این مبحث در درجه اول مربوط به حفاظت جان انسان ها می باشد. حفاظت ساختمان در برابر حریق شامل نکاتی است که با شروع طراحی ساختمان که شامل مواردی مانند تاسیسات خاص، راه های خروج، که مهمترین بخش آن مربوط به تاسیسات تشخیص و اطفا حریق، طراحی استاندارد راه های خروج، حفاظت سازه ساختمان در مقابل آتش؛ شروع شده و تا اجرای کامل آن این نکات ادامه خواهد داشت. در واقع ایمن سازی باید از طراحی شروع شده و تا شخصی که در کارگاه ها در مرحله اجرا فعالیت می کند، ادامه پیدا کند تا ساختمان ایمن شود.